ه‍ ) اشتراط يا عدم اشتراط اتّحاد آفاق بحث‌انگيزترين موضوع در زمان ما اين است كه اگر رؤيت هلال در افقى ثابت شد آيا فقط براي ديگر آفاقي كه با أفق مزبور متّحدند ثابت است وبراي آفاق غير متّحد ثابت نمىشود يا اينكه اتّحاد آفاق شرط نيست وبراي ساير نقاط - أعم از متّحد الأفق ومختلف الأفق - هم ثابت مىشود . احتمال اوّل مشهور بين فقها واحتمال دوم قول عده‌اى از فقيهان از جمله سيد أبو تراب خوانسارى ، آية الله خوئى وشهيد آية الله سيّد محمّد باقر صدر قدّس سرّه است . شاگردان آية الله خوئى برخى اين نظر را پذيرفته‌اند مانند آية الله شهيد سيد محمّد باقر صدر ، وبرخى رد كرده‌اند مانند آية الله شهيد سيد محمّد صدر . عمدهء مباحث جلد دوم رؤيت هلال اختصاص به اين موضوع دارد ورساله‌هاى شماره 19 ، 26 ، 27 ، 29 ويژهء نقد آن است . برخى رساله‌ها نيز به اجمال وبه طور ضمني آن را رد كرده‌اند مانند رساله‌هاى 20 ، 21 وحواشي رسالهء 23 . رساله‌هاى 17 ، 18 ، 23 و 30 نيز در تأييد فتواى غير مشهور نوشته شده‌اند . در برخى رساله‌ها نيز نظر غير مشهور به طور ضمني تأييد شده است مانند رسالهء 24 . افزون بر رساله‌هاى مستقل ، در ديگر آثار فقهى معاصران نيز از اين موضوع بحث شده است كه همه را در جلد چهارم رؤيت هلال درج كرده‌ايم از جمله سخنان شهيد آية الله سيّد محمّد باقر صدر ، ونيز سخنان آية الله خوئى در منهاج ونيز تقرير درس ايشان . البتة قائلان به قول غير مشهور همه يكسان نظر نداده‌اند وبرخى مانند آية الله خوئى رحمه اللّه براي ثبوت هلال ، اشتراك در جزئي از شب را بين نقطه ناظر وساير نقاط لازم مىدانند ، ولى فقيهان پيش از ايشان - از قائلان بدين قول - چنين شرطي نكرده‌اند . برخى از فقهاى معاصر أهل سنّت درست مانند آية الله خوئى به شرط اشتراك در قسمتى از شب ، همين نظر را دارند ، اولين كنگرهء مجمع البحوث الإسلاميّة كه در قاهره برگزار شد مصوّباتى داشت از جمله : إنّه لا عبرة باختلاف المطالع - وإن تباعدت الأقاليم - متى كانت مشتركة في جزء من ليلة الرؤية ، وإن قلّ ، ويكون اختلاف المطالع معتبرا في الأقاليم التي لا تشترك في جزء من هذه الليلة « 1 » .

--> ( 1 ) . التوجيه الشرعي في الإسلام ، ج 1 ، ص 164 ، چاپ قاهره ، 1391 ، به نقل از مقالهء « إثبات الأهلّة » ، مطبوع در مجلهء الشريعة ، سال ششم ( 1409 ) ، ص 408 .